|
|
|
|
 |
SLAMAT - DOCUMENTAIRE |
|
| |
|
|

English Version
|
PRODUCTIE VAN DE SLAMAT/DIAMOND/WRYNECK

|
|
1. INLEIDING |
|
In een
poging de grootste ramp in de Nederlandse
koopvaardijgeschiedenis ‘uit de
vergetelheid’ te krijgen, wil de Stichting
Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum een
documentaire laten produceren. Het gaat
hierbij niet alleen over de feitelijkheden
van deze uitgebreide, internationale ramp en
de context waarin deze in 1941 plaatsvond,
maar juist ook over de menselijke tragedie
en achtergronden. Essentieel lijkt ons dat
de documentaire aan de diverse doelgroepen
duidelijk maakt wat er zo’n 70 jaar geleden
is gebeurd, in welke context deze ramp heeft
plaatsgevonden en vooral wat men van deze
ramp kan leren. |
|
2. DE ‘VERGETEN’ RAMP |
|
De Tweede
Wereldoorlog had in de jaren ‘40/45 een
groot gat geslagen in de vloot van de
roemruchte rederij, de Rotterdamsche Lloyd
(de latere Koninklijke Rotterdamsche Lloyd),
waaronder drie van haar vijf grote Lloydpassagiersschepen, vele opvarenden
verloren daarbij hun leven. Aan elke
ondergang ligt uiteraard een tragedie ten
grondslag, maar één ramp, die met het
passagiersschip ss SLAMAT (27 april 1941),
viel daarbij op door het uitzonderlijk hoge
aantal slachtoffers (983 doden), bestaande
uit bemanningsleden van de ‘Rotterdamsche
Lloyd’, van de Britse destroyers HMS WRYNECK
en HMS DIAMOND die de Slamat tevergeefs te
hulp schoten en geallieerde soldaten.

Het
Slamat/Diamond/Wryneck monument te Oudehorne
Na
aanhoudende aanvallen werden bovengenoemde
schepen door de Luftwaffe in de Middellandse
Zee tot zinken gebracht. Zoals gezegd vielen
daarbij zeer veel doden, terwijl het
gedecodeerd informeren van de familie thuis
pas na zes maanden mogelijk was. Natuurlijk
had men in Nederland ook van de oorlog te
lijden en had men de handen vol met eigen
problemen. Hierdoor valt te verklaren dat
deze grootste ramp in de Nederlandse
koopvaardijgeschiedenis niet de aandacht kon
krijgen, waarop het ongetwijfeld recht had.
|
|
3. DOEL EN AANLEIDING
VAN HET DOCUMENTAIREPROJECT
 |
|
3.1 Het is
in ons land niet of nauwelijks bekend dat de
Nederlandse koopvaardijvloot in de Tweede
Wereldoorlog werd gehalveerd. De
‘vergeten’ ramp met het ss SLAMAT en haar
redders, de Britse destroyers HMS WRYNECK en
HMS DIAMOND was een internationaal drama
waarin negen landen waren betrokken
(Nederland, Groot Brittanië, Griekenland,
Australië, Nieuw Zeeland, Portugal, China,
Noorwegen en Duitsland). Dit docudrama kan
een unieke gelegenheid bieden de
omstandigheden waarin deze ramp zich voltrok
te schetsen. Ook willen wij de impact
duidelijk maken op opvarenden en
nabestaanden Het feit dat er nu, na 70 jaar, nog meer
dan duizend mensen getraumatiseerd zijn,
willen wij ook onder de aandacht brengen.
3.2 De Nederlander is door de jaren heen
wellicht overvoerd door, overigens
prachtige, oorlogsfilms en documentaires die
slechts Nederland zelf als decor hadden.
Voor een meer volledig beeld van Nederland
in de Tweede Wereldoorlog wordt het de
hoogste tijd dat wij het publiek ook (meer)
kennis laten maken met het veel minder
belichte onderwerp: ‘Nederland en de oorlog
op zee’.
3.3 Bij het uitbreken van de Tweede
Wereldoorlog konden zeelieden, die buiten
Nederland waren, niet meer naar huis
terugkeren en werden plots geconfronteerd
met een wettelijke vaarplicht. Deze plicht
zorgde er voor dat zij met weinig of geen
bewapening waren overgeleverd aan de Duitse-
en Japanse overmacht op zee. Wellicht kan
deze grote ramp met zoveel slachtoffers,
volwassenen maar vooral ook onze jeugd
duidelijk maken dat het ‘goede leven’ van nu
absoluut niet vanzelfsprekend is en dat
oorlog van het ene op het andere moment een
abrupt einde kan maken aan het gevoel van
geluk, veiligheid en alle andere goede
dingen van dat leven. |
|
|
|
4.
SAMENWERKING EN DRAAGVLAK
 |
|
4.1 ‘ADVIESRAAD’
SLAMAT-DOCUMENTAIRE
De Stichting Koninklijke Rotterdamsche Lloyd
Museum stelt zich als producent
verantwoordelijk voor dit project. Het
KRL-Museum wordt bij die productie
geadviseerd door de leden van de ‘Adviesraad
Slamat-documentaire’. De volgende personen
hebben in deze Adviesraad zitting genomen:
Voorzitter: De heer Frans Luidinga
(zoon van de Slamat-Gezagvoerder Tjalling
Luidinga en maritiem schrijver). Leden: Mrs. Mary Saxton-Douglas Hampden Nieuw Zeeland, dochter
van de Slamatchirurg en hoofd van het
NZ-Medical team, Dr. Lennox Douglas -
de heer Marinus Trijsburg te Hoogvliet, zoon van de
Adjunct Restaurateur, Johannes Trijsburg,
één van de vier Nederlandse overlevenden.
Wij
hebben meer relevante personen uitgenodigd.
Zodra ook zij hebben besloten zitting te
nemen, wordt dat hierboven vermeld.

4.2
‘COMITE VAN AANBEVELING’ SLAMAT-DOCUMENTAIRE
Om de kans op een succesvolle documentaire
zo groot mogelijk te maken, is een breed
draagvlak en support een voorwaarde. Wij
zijn daarom druk doende dit
draagvlak, in de vorm van een, speciaal
op de Slamat-documentaire gericht 'Comité van Aanbeveling', op te bouwen en uit te breiden. De volgende
personen hebben in dit Comité van
Aanbeveling zitting
genomen:
Mr. Yannis Ionannidis (Culturele Attaché van
de Griekse ambassade in Nederland), Mr.
Jorge Silva Lopes (Chargé d'Affaires van de
Portugese Ambassade in Nederland), Mr. Ed Kronenburg
(Secretaris generaal ministerie van
Buitenlandse Zaken), Mr. Hein van Ameijden
(Algemeen directeur Damen Schelde Naval
Shipyard), De heer Rudolf Visser (Voorzitter
Stichting Koopvaardijpersoneel 1940-1945) en
de huidige (of nieuwe) voorzitter van de
Vereniging van KRL/WR&zn-gepensioneerden).
Wij
hebben meer relevante personen uitgenodigd.
Zodra ook zij hebben besloten zitting te
nemen, wordt dat hierboven vermeld.
4.3 INTERNATIONALE
INTERESSE
Door hun betrokkenheid bij voornoemde ramp
mag interesse van met name de Britse
overheid, maar ook de Australische-, Nieuw Zeelandse-, Portugese-, Chinese-, Griekse-
en Noorse overheden in dit project verwacht worden.
Dit betekent dat bij het gesproken woord in
de documentaire een ondertiteling zal worden
aangebracht. Daar waar Nederlands wordt
gesproken, komt een Engelse ondertiteling en
daar waar de Engelse taal wordt gebezigd zal
de ondertiteling uiteraard in het Nederlands
zijn.
Commander, Ian Clarke van het HMS Diamond
(Royal British Navy) en Brian Crabb
(maritiem schrijver) hebben hun voornemen
kenbaar gemaakt een boek over “Operatie
Demon” te gaan schrijven. Laatst genoemde is
daar reeds mee bezig. Verwacht wordt dat dit
boek eind 2012 gereed is. Evenals de Slamat-documentaire zullen deze Engelstalige
boeken ook een internationale doelgroep, dus
uitstraling hebben. Bekeken wordt of de drie
genoemde projecten aan elkaar gekoppeld
kunnen worden om zodoende elkaar te versterken.
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
5. INHOUD SLAMAT-DOCUMENTAIRE
 |
|
5.1
INLEIDING
De eerste beelden voor deze documentaire zijn door ZIGMA
(Gouden Kalf winnaar voor camerawerk!) te Harlingen
(december-2009) in Engeland gemaakt. Ed van Lierde
(Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum) en Frans
Luidinga (maritiem schrijver) hebben deze opnamen van de
laatste Slamatoverlevende, George Dexter persoonlijk
voorgefinancierd. De Dexter-opnamen (ongeveer 50 minuten
beeldmateriaal) zijn slechts een klein deel van het hele
documentaireverhaal dat wij over Operatie: “Demon” en de
ondergang van de Slamat willen vertellen. Speciaal voor
de ‘Grote Slamatherdenking’ op 27 april 2011 is een 11
minuten durende compilatie van deze beelden gemaakt en
op de herdenking vertoond. Enkele, reacties: “Zeer
indrukwekkend”, “Heftig” en “We wisten niet dat het zo
erg was”.
5.2 MINIMUM INHOUD VAN DE
DOCUMENTAIRE
1. Titelrol, 2. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in
1940 en het feit dat de oorlog op zee al in 1939 was
begonnen, 3. De Nederlandse koopvaardij in oorlogstijd
met vaarplicht en troepentransport, 4. Operatie
“Demon”–1941 en de achtergronden van deze Operatie
(Winston Churchill), 5. Inzet van het ss Slamat als
troepentransportschip, 6. De dagen direct vóór het vertrek
uit Nauplion, 7. Het Slamat-konvooi en de voorgenomen
reis naar Egypte (het dilemma van de Slamatgezagvoerder),
8. De Duitse luchtaanvallen en de reddingspogingen van
de Britse Marine (HMS Diamond en HMS Wryneck), 9. De
ondergang van het ss Slamat, HMS Diamond en HMS Wryneck,
10. De doden en de overlevenden, 11. Interviews met
familieleden van Slamatslachtoffers (ook enkele
buitenlanders!), 12. Wat we van deze ramp kunnen/moeten
leren, 13. Een beknopte impressie van de ‘Grote
Slamatherdenking’, d.d. 27 april 2011, 14. Aftiteling met het
Slamat/Diamond/Wryneck monument als achtergrond.
|
|
6. DE BEOOGDE MAKERS VAN DE SLAMAT-DOCUMENTAIRE
 |
|
6.1 FILMSCRIPT
(SCENARIO)
Het script zal worden geschreven door de Stichting
Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum in nauwe
samenwerking met beide ondergenoemde producenten en ter
beoordeling aan de Adviesraad worden voorgelegd.
6.2
FILMPRODUCENTEN
Door nog tegenvallende financiële toezeggingen (fondsen)
wordt het belangrijk de kostenkant extra scherp in de
gaten te houden. Wij zijn daarom voornemens in zee te
gaan met twee Nederlandse producent en een, Britse
producent. Deze drie
producenten zullen, wat de kosten betreft, low-profile
aan de Slamat/Diamond/Wryneck-documentaire meewerken.
A. AKS-PRODUCTIONS -
NEDERLANDSE PRODUCENT
Dit productiebedrijf wordt gerund door oud KRL-WTK,
Arend Schmale. Hij heeft zijn studio in Den Haag.
B. COLIN CLARKE - BRITSE PRODUCENT
Colin Clarke is Director of Photography en zijn bedrijf
is in Londen (UK) gevestigd. Hij heeft, naast vele
bekende docu's, een 'Award winning' documentaire voor de
Amerikaanse TV-zender Discovery gemaakt. Onder zijn
klanten bevindt zich ook National Geographic. Colin
Clarke is zoon van Denis Clarke, één van de weinige
overlevenden van HMS Wryneck. Hij heeft, om voor de hand
liggende reden contact met het KRL-Museum gezocht en
daarbij aangegeven aan de productie van de
Slamat-documentaire te willen meewerken.
C.
MARINE VIDEO PRODUCTIONS (MVP) - NEDERLANDSE PRODUCENT
MVP is
gespecialiseerd in scheepvaart-producties en heeft/had
o.a als klant: P&O NedLloyd, het Loodswezen, Sleepdienst
Kooren, Holec, Muller & Co, Kelvin Hughes Observator,
Scheepvaart en Transport College, etc. Franz van
Lammeren heeft zijn studio in Rhoon en heeft 'om niet'
met camera- en montagewerk een groot aandeel geleverd
aan het visueel en akoestisch vastleggen van de Grote
Slamatherdenking - 2011. |
|
7.
DOELGROEPEN
 |
|
6.1 SCHOOLGAANDE JEUGD (14 tot 16 jaar),
6.2 VOLWASSENEN
waaronder: 1. Familieleden van Slamat/Diamond/Wryneck-slachtoffers,
2. Oud-werknemers van de Koninklijke Rotterdamsche
Lloyd, 3. British Royal Navy, 4. Nederlandse- en
buitenlandse overheden, 5. Relevante Nederlandse- en
buitenlandse instellingen en bedrijven, 6.
Belangstellenden in de scheepvaart en Tweede
Wereldoorlog.
6.3 COMMUNICATIE NAAR MIDDELBARE
SCHOLEN
Helaas is er bij jongeren weinig tot geen kennis over
wat zich tijdens de oorlogsjaren op zee heeft
afgespeeld. Zij weten weinig over het aandeel dat de
Nederlandse koopvaardij heeft gehad in het terugdringen
van de vijand, de uiteindelijke overwinning en vooral
over het leed dat daarbij is geleden.
6.4 DOCENTENHANDLEIDING
Om scholieren van het VMBO, HAVO en VWO weer “bij de les
te krijgen”, wil de Stichting Koninklijke Rotterdamsche
Lloyd Museum een docentenhandleiding laten ontwikkelen
voor de derde-klas-docenten van alle 650 scholen in het
middelbaar onderwijs. Samen met de documentaire krijgen
deze docenten daarmee handvatten aangereikt om niet
alleen met hun leerlingen over de feitelijkheden van de
Slamatramp te spreken, maar juist ook om de
achtergronden en de menselijke tragedie te belichten.
Essentieel is wat leerlingen er van kunnen leren. |
|
8.
PROJECTPLANNING
 |
| 1
januari 2012-november 2012 |
Schrijven Nota, onderzoek mogelijkheden documentaire,
mogelijkheden docentenhandleiding, samenstelling Adviescommissie en
Comité van Aanbeveling, |
|
November 2012-september 2013 |
Schrijven script, fondsenwerving, verzamelen en
inventariseren authentieke en overige geschikte
filmbeelden, ontwerp docentenhandleiding, |
|
September
2013-februari 2014 |
Productie documentaire en docentenhandleiding,
|
|
Februari 2014- april
2014 |
Voorbereiding première |
|
27
april 2014 |
Première Slamat-documentaire
(73 jaar na dato!). |
|
9. FINANCIERING VAN DE
DOCUMENTAIRE
 |
|
De Stichting Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum
heeft voor dit project ongeveer 25% van de totale
projectkosten uit haar financiële middelen kunnen
vrijmaken. De nog benodigde 75% zal via
fondsenwerving moeten worden gefinancierd. Zoals eerder
gesteld, zijn er ook al beelden voor de documentaire ter
beschikking (50 minuten ruw materiaal van het interview
met George Dexter). Deze beelden zijn voorgefinancierd
omdat het Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum het
risico te groot achtte om met filmen te wachten totdat
de fondsen daarvoor beschikbaar zouden zijn. Wij hebben
ook al een toezegging van de Grieks Culturele Attaché in
het kader van het ter beschikking stellen van mogelijke
Griekse filmbeelden met betrekking tot “Operatie Demon”.
|
|
10. FONDSEN -
SPONSORING - DONATIES
 |
|
FONDSEN |
|
 |
De G.Ph. Verhagen – Stichting is in 1950 opgericht door
de Kralingse industrieel G.Ph. Verhagen, directeur en
grootaandeelhouder van de Vereenigde Industrieën
Rotterdam (V.I.R.) NV. De V.I.R., gevestigd aan de
Oudedijk te Rotterdam, produceerde voornamelijk textiel
producten en gloeilampen. De gloeilampenfabriek is later
verkocht aan Philips. De stichting trad in werking bij
zijn overlijden in 1961. G.Ph. Verhagen vermaakte zijn
vermogen aan deze Stichting. |
|
SPONSORING |
 |
Doordat tijdens de fondsenwerving voor de 'Grote
Slamatherdenking' ook geld voor de Slamat-documentaire
is opgehaald, heeft de Stichting Koninklijke
Rotterdamsche Lloyd Museum voor dit project ongeveer 25%
van de totale projectkosten uit haar financiële middelen
vrij kunnen maken. |
|
DONATIES |
|
Mevrouw Anje ten
Have uit Eindhoven |
Dochter van de 2e
Slamat-Machinist C. ten Have. |
|
Mevrouw Grada de
Reus en haar partner, Gerard May te Vlaardingen |
Dochter van de 4e
Slamat-Machinist F.J. de Reus. |
|
De heer Willem
P.Kemp te Maarssen |
Oud KRL-WTK. |
|
11. SPONSOR-THERMOMETER |

|
28,6 º Celsius
1 mei
2012 |
|
12.
GERAADPLEEGDE BRONNEN |
- Bezemer K.W.L., Geschiedenis van de koopvaardij in
de tweede wereldoorlog, deel 1 en 2, Elsevier,
Amsterdam/Brussel, 1987.
- Luidinga F., Het scheepsjournaal van Tjalling
Luidinga 1890-1941, Luidinga, Rijswijk 1995.
|
|
OPROEP AAN
DONATEURS/SPONSORS |
|
Het bestuur van de Stichting Koninklijke
Rotterdamsche Lloyd Museum zou het zeer waarderen
als u door een gift deze belangwekkende documentaire mede mogelijk zou willen
maken. Indien uw overweging positief uitvalt, kunt u
contact opnemen met onze voorzitter, Ed van Lierde
(E-mail:
krl-museum@kpnmail.nl, telefoon: 0516-463644).
|
|
Copyright: KRL - Museum te Oudehorne |
|
|