SLAMAT - DOCUMENTAIRE        
 

 

 

English Version

PRODUCTIE VAN DE SLAMAT/DIAMOND/WRYNECK

 

1. INLEIDING

In een poging de grootste ramp in de Nederlandse koopvaardijgeschiedenis ‘uit de vergetelheid’ te krijgen, wil de Stichting Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum een documentaire laten produceren. Het gaat hierbij niet alleen over de feitelijkheden van deze uitgebreide, internationale ramp en de context waarin deze in 1941 plaatsvond, maar juist ook over de menselijke tragedie en achtergronden. Essentieel lijkt ons dat de documentaire aan de diverse doelgroepen duidelijk maakt wat er zo’n 70 jaar geleden is gebeurd, in welke context deze ramp heeft plaatsgevonden en vooral wat men van deze ramp kan leren.

 

2. DE ‘VERGETEN’ RAMP

De Tweede Wereldoorlog had in de jaren ‘40/45 een groot gat geslagen in de vloot van de roemruchte rederij, de Rotterdamsche Lloyd (de latere Koninklijke Rotterdamsche Lloyd), waaronder drie van haar vijf grote Lloydpassagiersschepen, vele opvarenden verloren daarbij hun leven. Aan elke ondergang ligt uiteraard een tragedie ten grondslag, maar één ramp, die met het passagiersschip ss SLAMAT (27 april 1941), viel daarbij op door het uitzonderlijk hoge aantal slachtoffers (983 doden), bestaande uit bemanningsleden van de ‘Rotterdamsche Lloyd’, van de Britse destroyers HMS WRYNECK en HMS DIAMOND die de Slamat tevergeefs te hulp schoten en geallieerde soldaten.

Het Slamat/Diamond/Wryneck monument te Oudehorne

Na aanhoudende aanvallen werden bovengenoemde schepen door de Luftwaffe in de Middellandse Zee tot zinken gebracht. Zoals gezegd vielen daarbij zeer veel doden, terwijl het gedecodeerd informeren van de familie thuis pas na zes maanden mogelijk was. Natuurlijk had men in Nederland ook van de oorlog te lijden en had men de handen vol met eigen problemen. Hierdoor valt te verklaren dat deze grootste ramp in de Nederlandse koopvaardijgeschiedenis niet de aandacht kon krijgen, waarop het ongetwijfeld recht had.

 

3. DOEL EN AANLEIDING VAN HET DOCUMENTAIREPROJECT

3.1 Het is in ons land niet of nauwelijks bekend dat de Nederlandse koopvaardijvloot in de Tweede Wereldoorlog werd gehalveerd. De ‘vergeten’ ramp met het ss SLAMAT en haar redders, de Britse destroyers HMS WRYNECK en HMS DIAMOND was een internationaal drama waarin negen landen waren betrokken (Nederland, Groot Brittanië, Griekenland, Australië, Nieuw Zeeland, Portugal, China, Noorwegen en Duitsland). Dit docudrama kan een unieke gelegenheid bieden de omstandigheden waarin deze ramp zich voltrok te schetsen. Ook willen wij de impact duidelijk maken op opvarenden en nabestaanden Het feit dat er nu, na 70 jaar, nog meer dan duizend mensen getraumatiseerd zijn, willen wij ook onder de aandacht brengen.

 
3.2 De Nederlander is door de jaren heen wellicht overvoerd door, overigens prachtige, oorlogsfilms en documentaires die slechts Nederland zelf als decor hadden. Voor een meer volledig beeld van Nederland in de Tweede Wereldoorlog wordt het de hoogste tijd dat wij het publiek ook (meer) kennis laten maken met het veel minder belichte onderwerp: ‘Nederland en de oorlog op zee’.


3.3 Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog konden zeelieden, die buiten Nederland waren, niet meer naar huis terugkeren en werden plots geconfronteerd met een wettelijke vaarplicht. Deze plicht zorgde er voor dat zij met weinig of geen bewapening waren overgeleverd aan de Duitse- en Japanse overmacht op zee. Wellicht kan deze grote ramp met zoveel slachtoffers, volwassenen maar vooral ook onze jeugd duidelijk maken dat het ‘goede leven’ van nu absoluut niet vanzelfsprekend is en dat oorlog van het ene op het andere moment een abrupt einde kan maken aan het gevoel van geluk, veiligheid en alle andere goede dingen van dat leven.

 

 

4. SAMENWERKING EN DRAAGVLAK

4.1 ‘ADVIESRAAD’ SLAMAT-DOCUMENTAIRE
De Stichting Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum stelt zich als producent verantwoordelijk voor dit project. Het KRL-Museum wordt bij die productie geadviseerd door de leden van de ‘Adviesraad Slamat-documentaire’. De volgende personen hebben in deze Adviesraad zitting genomen:

Voorzitter: De heer Frans Luidinga (zoon van de Slamat-Gezagvoerder Tjalling Luidinga en maritiem schrijver). Leden: Mrs. Mary Saxton-Douglas Hampden Nieuw Zeeland, dochter van de Slamatchirurg en hoofd van het NZ-Medical team, Dr. Lennox Douglas - de heer Marinus Trijsburg te Hoogvliet, zoon van de Adjunct Restaurateur, Johannes Trijsburg, één van de vier Nederlandse overlevenden.

Wij hebben meer relevante personen uitgenodigd. Zodra ook zij hebben besloten zitting te nemen, wordt dat hierboven vermeld.


4.2
‘COMITE VAN AANBEVELING’ SLAMAT-DOCUMENTAIRE
Om de kans op een succesvolle documentaire zo groot mogelijk te maken, is een breed draagvlak en support een voorwaarde. Wij zijn daarom druk doende dit draagvlak, in de vorm van een, speciaal op de Slamat-documentaire gericht 'Comité van Aanbeveling', op te bouwen en uit te breiden. De volgende personen hebben in dit Comité van Aanbeveling zitting genomen:

Mr. Yannis Ionannidis (Culturele Attaché van de Griekse ambassade in Nederland), Mr. Jorge Silva Lopes (Chargé d'Affaires van de Portugese Ambassade in Nederland), Mr. Ed Kronenburg (Secretaris generaal ministerie van Buitenlandse Zaken), Mr. Hein van Ameijden (Algemeen directeur Damen Schelde Naval Shipyard), De heer Rudolf Visser (Voorzitter Stichting Koopvaardijpersoneel 1940-1945) en de huidige (of nieuwe) voorzitter van de Vereniging van KRL/WR&zn-gepensioneerden).

Wij hebben meer relevante personen uitgenodigd. Zodra ook zij hebben besloten zitting te nemen, wordt dat hierboven vermeld.

 
4.3 INTERNATIONALE INTERESSE
Door hun betrokkenheid bij voornoemde ramp mag interesse van met name de Britse overheid, maar ook de Australische-, Nieuw Zeelandse-, Portugese-, Chinese-, Griekse- en Noorse overheden in dit project verwacht worden. Dit betekent dat bij het gesproken woord in de documentaire een ondertiteling zal worden aangebracht. Daar waar Nederlands wordt gesproken, komt een Engelse ondertiteling en daar waar de Engelse taal wordt gebezigd zal de ondertiteling uiteraard in het Nederlands zijn.

Commander, Ian Clarke van het HMS Diamond (Royal British Navy) en Brian Crabb (maritiem schrijver) hebben hun voornemen kenbaar gemaakt een boek over “Operatie Demon” te gaan schrijven. Laatst genoemde is daar reeds mee bezig. Verwacht wordt dat dit boek eind 2012 gereed is. Evenals de Slamat-documentaire zullen deze Engelstalige boeken ook een internationale doelgroep, dus uitstraling hebben. Bekeken wordt of de drie genoemde projecten aan elkaar gekoppeld kunnen worden om zodoende elkaar te versterken.
 

 

5. INHOUD SLAMAT-DOCUMENTAIRE

5.1  INLEIDING
De eerste beelden voor deze documentaire zijn door ZIGMA (Gouden Kalf winnaar voor camerawerk!) te Harlingen (december-2009) in Engeland gemaakt. Ed van Lierde (Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum) en Frans Luidinga (maritiem schrijver) hebben deze opnamen van de laatste Slamatoverlevende, George Dexter persoonlijk voorgefinancierd. De Dexter-opnamen (ongeveer 50 minuten beeldmateriaal) zijn slechts een klein deel van het hele documentaireverhaal dat wij over Operatie: “Demon” en de ondergang van de Slamat willen vertellen. Speciaal voor de ‘Grote Slamatherdenking’ op 27 april 2011 is een 11 minuten durende compilatie van deze beelden gemaakt en op de herdenking vertoond. Enkele, reacties: “Zeer indrukwekkend”, “Heftig” en “We wisten niet dat het zo erg was”.


5.2  MINIMUM INHOUD VAN DE DOCUMENTAIRE
1. Titelrol, 2. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in 1940 en het feit dat de oorlog op zee al in 1939 was begonnen, 3. De Nederlandse koopvaardij in oorlogstijd met vaarplicht en troepentransport, 4. Operatie “Demon”–1941 en de achtergronden van deze Operatie (Winston Churchill), 5. Inzet van het ss Slamat als troepentransportschip, 6. De dagen direct vóór het vertrek uit Nauplion, 7. Het Slamat-konvooi en de voorgenomen reis naar Egypte (het dilemma van de Slamatgezagvoerder), 8. De Duitse luchtaanvallen en de reddingspogingen van de Britse Marine (HMS Diamond en HMS Wryneck), 9. De ondergang van het ss Slamat, HMS Diamond en HMS Wryneck, 10. De doden en de overlevenden, 11. Interviews met familieleden van Slamatslachtoffers (ook enkele buitenlanders!), 12. Wat we van deze ramp kunnen/moeten leren, 13. Een beknopte impressie van de ‘Grote Slamatherdenking’, d.d. 27 april 2011, 14. Aftiteling met het Slamat/Diamond/Wryneck monument als achtergrond.
 

 

6. DE BEOOGDE MAKERS VAN DE SLAMAT-DOCUMENTAIRE

6.1 FILMSCRIPT (SCENARIO)
Het script zal worden geschreven door de Stichting Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum in nauwe samenwerking met beide ondergenoemde producenten en ter beoordeling aan de Adviesraad worden voorgelegd.

6.2 FILMPRODUCENTEN
Door nog tegenvallende financiële toezeggingen (fondsen) wordt het belangrijk de kostenkant extra scherp in de gaten te houden. Wij zijn daarom voornemens in zee te gaan met twee Nederlandse producent en een, Britse producent. Deze drie producenten zullen, wat de kosten betreft, low-profile aan de Slamat/Diamond/Wryneck-documentaire meewerken.                         
         

A. AKS-PRODUCTIONS - NEDERLANDSE PRODUCENT
Dit productiebedrijf wordt gerund door oud KRL-WTK, Arend Schmale. Hij heeft zijn studio in Den Haag. 

B. COLIN CLARKE - BRITSE PRODUCENT
Colin Clarke is Director of Photography en zijn bedrijf is in Londen (UK) gevestigd. Hij heeft, naast vele bekende docu's, een 'Award winning' documentaire voor de Amerikaanse TV-zender Discovery gemaakt. Onder zijn klanten bevindt zich ook National Geographic. Colin Clarke is zoon van Denis Clarke, één van de weinige overlevenden van HMS Wryneck. Hij heeft, om voor de hand liggende reden contact met het KRL-Museum gezocht en daarbij aangegeven aan de productie van de Slamat-documentaire te willen meewerken.

C. MARINE VIDEO PRODUCTIONS (MVP) - NEDERLANDSE PRODUCENT                                                             MVP is gespecialiseerd in scheepvaart-producties en heeft/had o.a als klant: P&O NedLloyd, het Loodswezen, Sleepdienst Kooren, Holec, Muller & Co, Kelvin Hughes Observator, Scheepvaart en Transport College, etc. Franz van Lammeren heeft zijn studio in Rhoon en heeft 'om niet' met camera- en montagewerk een groot aandeel geleverd aan het visueel en akoestisch vastleggen van de Grote Slamatherdenking - 2011.

 

7. DOELGROEPEN

6.1  SCHOOLGAANDE JEUGD (14 tot 16 jaar),

6.2  VOLWASSENEN waaronder: 1. Familieleden van Slamat/Diamond/Wryneck-slachtoffers, 2. Oud-werknemers van de Koninklijke Rotterdamsche Lloyd, 3. British Royal Navy, 4. Nederlandse- en buitenlandse overheden, 5. Relevante Nederlandse- en buitenlandse instellingen en bedrijven, 6. Belangstellenden in de scheepvaart en Tweede Wereldoorlog.

6.3  COMMUNICATIE NAAR MIDDELBARE SCHOLEN
Helaas is er bij jongeren weinig tot geen kennis over wat zich tijdens de oorlogsjaren op zee heeft afgespeeld. Zij weten weinig over het aandeel dat de Nederlandse koopvaardij heeft gehad in het terugdringen van de vijand, de uiteindelijke overwinning en vooral over het leed dat daarbij is geleden.

6.4  DOCENTENHANDLEIDING
Om scholieren van het VMBO, HAVO en VWO weer “bij de les te krijgen”, wil de Stichting Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum een docentenhandleiding laten ontwikkelen voor de derde-klas-docenten van alle 650 scholen in het middelbaar onderwijs. Samen met de documentaire krijgen deze docenten daarmee handvatten aangereikt om niet alleen met hun leerlingen over de feitelijkheden van de Slamatramp te spreken, maar juist ook om de achtergronden en de menselijke tragedie te belichten. Essentieel is wat leerlingen er van kunnen leren.

           

8. PROJECTPLANNING

1 januari 2012-november 2012 Schrijven Nota, onderzoek mogelijkheden documentaire, mogelijkheden docentenhandleiding, samenstelling Adviescommissie en Comité van Aanbeveling,
November 2012-september 2013 Schrijven script, fondsenwerving, verzamelen en inventariseren authentieke en overige geschikte filmbeelden, ontwerp docentenhandleiding,
September 2013-februari 2014 Productie documentaire en docentenhandleiding,                                    
Februari 2014- april 2014 Voorbereiding première
27 april 2014 Première Slamat-documentaire (73 jaar na dato!).

 

9. FINANCIERING VAN DE DOCUMENTAIRE

De Stichting Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum heeft voor dit project ongeveer 25% van de totale projectkosten uit haar financiële middelen kunnen vrijmaken. De nog benodigde 75% zal via fondsenwerving moeten worden gefinancierd. Zoals eerder gesteld, zijn er ook al beelden voor de documentaire ter beschikking (50 minuten ruw materiaal van het interview met George Dexter). Deze beelden zijn voorgefinancierd omdat het Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum het risico te groot achtte om met filmen te wachten totdat de fondsen daarvoor beschikbaar zouden zijn. Wij hebben ook al een toezegging van de Grieks Culturele Attaché in het kader van het ter beschikking stellen van mogelijke Griekse filmbeelden met betrekking tot “Operatie Demon”.

 

10. FONDSEN - SPONSORING - DONATIES

FONDSEN

De G.Ph. Verhagen – Stichting is in 1950 opgericht door de Kralingse industrieel G.Ph. Verhagen, directeur en grootaandeelhouder van de Vereenigde Industrieën Rotterdam (V.I.R.) NV. De V.I.R., gevestigd aan de Oudedijk te Rotterdam, produceerde voornamelijk textiel producten en gloeilampen. De gloeilampenfabriek is later verkocht aan Philips. De stichting trad in werking bij zijn overlijden in 1961. G.Ph. Verhagen vermaakte zijn vermogen aan deze Stichting.

SPONSORING

Doordat tijdens de fondsenwerving voor de 'Grote Slamatherdenking' ook geld voor de Slamat-documentaire is opgehaald, heeft de Stichting Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum voor dit project ongeveer 25% van de totale projectkosten uit haar financiële middelen vrij kunnen maken.

DONATIES

Mevrouw Anje ten Have uit Eindhoven Dochter van de 2e Slamat-Machinist C. ten Have.
Mevrouw Grada de Reus en haar partner, Gerard May te Vlaardingen Dochter van de 4e Slamat-Machinist F.J. de Reus.
De heer Willem P.Kemp te Maarssen Oud KRL-WTK.

 

11. SPONSOR-THERMOMETER



 
 

 

 

28,6 º Celsius

1 mei 2012

 

12. GERAADPLEEGDE BRONNEN


- Bezemer K.W.L., Geschiedenis van de koopvaardij in de tweede wereldoorlog, deel 1 en 2, Elsevier, Amsterdam/Brussel, 1987.
- Luidinga F., Het scheepsjournaal van Tjalling Luidinga 1890-1941, Luidinga, Rijswijk 1995.
 

 

 
OPROEP AAN DONATEURS/SPONSORS


Het bestuur van de Stichting Koninklijke Rotterdamsche Lloyd Museum zou het zeer waarderen als u door een gift deze belangwekkende documentaire mede mogelijk zou willen maken. Indien uw overweging positief uitvalt, kunt u contact opnemen met onze voorzitter, Ed van Lierde (E-mail: krl-museum@kpnmail.nl, telefoon: 0516-463644).
 

 

Copyright: KRL - Museum te Oudehorne